Veel wetgeving in Nederland heeft een Europese oorsprong. Om de betrokkenheid van het Nederlandse parlement bij de totstandkoming van Europese regelgeving veilig te stellen, moet het kabinet binnen een periode van 6 weken een appreciatie van een voorstel van de Europese Commissie opstellen. Het doet dit in de vorm van de zgn. BNC-fiches (BNC staat voor Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen). Een BNC-fiche geeft het standpunt van de Nederlandse regering ten aanzien van een nieuw Europees voorstel weer, waarmee de Nederlandse regering de onderhandelingen op Europees niveau ingaat. Met ingang van 1 januari 2026 beoordeelt het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) BNC-fiches op de verwachte regeldruk. Centraal in deze advisering staat of de regeldrukgevolgen en werkbaarheid van Commissievoorstellen (Richtlijnen en Verordeningen) voor de specifiek Nederlandse situatie goed in beeld zijn gebracht. Het advies van ATR en de kabinetsreactie daarop moeten worden opgenomen in het BNC-fiche.
Het opstellen van BNC-fiches is gebonden aan strakke deadlines om ervoor te zorgen dat het parlement tijdig wordt geïnformeerd over nieuwe Europese voorstellen. Daarom zijn ook strikte tijdpaden nodig om deadlines te halen. ATR heeft een werkbeschrijving opgesteld die penvoerders inzicht geeft in de benodigde stappen en deadlines voor het ATR-proces. Hieronder is ook een praktische handreiking te vinden over het opstellen van het BNC-fiche en de aandacht die besteed moet worden aan regeldruk.
Procesbeschrijving BNC-regeldrukanalyse en ATR-advisering
Achtergrondinformatie en handvatten voor regeldrukanalyse in BNC-fiche:
De ATR-advisering vindt plaats binnen de schrijffase van het fiche. Zij kent een eigen proces met dwingende wettelijke termijnen die niet synchroon lopen met meeleesrondes en vergaderingen van de BNC-werkgroep (zie procesbeschrijving). Voor de reactie van het kabinet op het ATR-advies zijn twee scenario’s. Deze reactie vindt in beginsel een plek in het fiche zelf. Als dit niet mogelijk is, volgt de reactie in een latere Kamerbrief, onder vermelding van dit feit in het fiche.
ATR licht zijn adviesproces bij aanvang van de schrijffase van het fiche nader toe. Hieronder worden al enkele handvatten gegeven.
Regeldrukanalyse
In het BNC-fiche moet uitgewerkt zijn welke regeldrukgevolgen een Europees voorstel heeft voor het Nederlandse bedrijfsleven en/of burgers.
Bij regeldruk gaat het om administratieve lasten, toezichtlasten en inhoudelijke nalevingskosten. Inhoudelijke nalevingskosten zijn de noodzakelijke investeringen/uitgaven om aan verplichtingen als gevolg van regelgeving te voldoen, bijvoorbeeld extra FTE’s, materiële kosten, externe inhuur of investeringen zoals de aanschaf van bepaalde apparatuur of aanpassing van werkprocessen. Deze gegevens zijn vaak te halen uit het EU-impact assessment document. De Europese en nationale definities van regeldruk zijn hetzelfde.
Ga in eerste instantie na of het impact assessment van de Commissie de kosten (of besparingen) van de voorkeursoptie ten opzichte van het huidige Europese beleid heeft uitgewerkt. Aangezien dit bedragen zijn die niet zijn gespecificeerd per Lidstaat, dient er een omrekening naar de Nederlandse situatie plaats te vinden. Dit kan bijvoorbeeld op basis van informatie over de omvang van verschillende bedrijfstakken (zie CBS). Geef vervolgens aan of het kabinet deze inschattingen realistisch acht, en of er factoren zijn (zoals een nadere uitwerking in gedelegeerde Europese regelgeving) waardoor deze bedragen in werkelijkheid hoger of lager zouden kunnen uitpakken.
Als er geen impact assessment is, of als deze geen goede kwantitatieve beschrijving van de regeldruk bevat, moet er zelf een zo goed mogelijke inschatting worden gemaakt. Het kan zijn dat daarvoor enkele aannames (scenario’s) nodig zijn. Als het echt niet mogelijk is om zo’n inschatting te maken en daar eerst nader onderzoek voor nodig is, dan moet dit aan het Parlement worden gemeld, inclusief tijdpad. Ook moet worden aangegeven welke consequenties deze tussenstap heeft voor de BNC-termijn en Europese onderhandelingen.
Bij het opstellen van een eigen inschatting/berekening dient er een omschrijving en kwantificering van de kosten te zijn. Geef daarbij concreet aan welke groepen (omvang) bedrijven of burgers hierdoor worden geraakt en of er sprake is van eenmalige of jaarlijks terugkerende regeldrukkosten. Het is van belang al in dit stadium een zo concreet mogelijke inschatting te maken van de regeldruk die het voorstel teweeg zal brengen, zodat bij de standpuntbepaling dit onderdeel kan worden meegenomen. Als er sprake is van een afname van de regeldruk, dan dient deze op eenzelfde manier te worden beschreven en gekwantificeerd.
Als het voorstel nieuw Europees beleid betreft dat nationaal beleid vervangt, dient de regeldrukanalyse te gaan over het verschil in regeldruk tussen het nationale en het Europese beleid.
Werkbaarheid
Naast ‘harde’ kosten kan het ook gaan om ervaren regeldruk. Dit zijn de mentale lasten die een maatregel met zich mee kunnen brengen, bijvoorbeeld omdat deze lastig is in te passen in de bedrijfsvoering, of anderszins problemen met ‘doenlijkheid’ of ‘werkbaarheid’ veroorzaken. Werk dit uit als er indicaties zijn dat deze problemen zich kunnen voordoen, of geef aan dat dit niet het geval is. Geef expliciet aan of het Commissievoorstel rekening houdt met de werkbaarheid van de maatregelen c.q. verplichtingen voor verschillende doelgroepen (burgers, bedrijven, professionals). Met werkbaarheid wordt o.a. bedoeld de mate waarin het naleven van wettelijke verplichtingen voor burgers en (MKB)bedrijven in de dagelijkse praktijk te doen is. Cruciaal daarvoor is dat die verplichtingen aansluiten bij de manier waarop burgers hun leven hebben ingericht en bedrijven hun werkzaamheden hebben georganiseerd. Voor dit laatste is o.a. van belang of bedrijven goed gebruik kunnen maken van hun bestaande (digitale) systemen en administraties bij het naleven van de wettelijke verplichtingen. Overmatige complexiteit van nieuwe regels (in samenhang met de regels die al voor een bepaalde doelgroep van kracht zijn) is ook een probleem vanuit het gezichtspunt van werkbaarheid.
Vragen die verder kunnen helpen om de werkbaarheid in kaart te brengen:
- Is een stakeholder consultatie uitgevoerd en is duidelijk wat met de uitkomsten hiervan is gedaan?
- Is waar mogelijk rekening gehouden met de werkbaarheid voor het MKB?
- Is aandacht besteed aan de (complexiteit van) samenloop met andere (bestaande) verplichtingen?
De Instellingswet ATR vraagt speciale aandacht voor de regeldrukgevolgen van uitvoering, handhaving en toezicht. Geef aan of het voorstel vragen oproept vanuit het perspectief van de proportionaliteit en complexiteit van handhavings- en toezichtsarrangementen.
Voor meer informatie, neem contact op met ATR via info@atr-regeldruk.nl.
